O muzeum

Muzeum Getta Warszawskiego zostało powołane przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego w 2018 r. Naszą misją jest upowszechnianie wiedzy na temat życia codziennego, strategii przetrwania, walki i Zagłady polskich Żydów w getcie warszawskim oraz innych gettach na terenie okupowanej przez Niemców Polski. Docelową siedzibą Muzeum Getta Warszawskiego jest zespół budynków dawnego Szpitala Bersohnów i Baumanów przy ul. Siennej 60/Śliskiej 51 – wyjątkowy świadek historii Warszawy.

joel-2
Tragedia Żydów zamkniętych w warszawskim getcie, mierzących się z nieludzkimi warunkami życia, jest centralną częścią przyszłej ekspozycji Muzeum. Pragniemy pokazać zwykłych ludzi, którzy w warunkach bezprzykładnego zniewolenia starali się zachować podstawowe wartości ogólnoludzkie widoczne w życiu rodzinnym, religijnym, naukowym i kulturalnym.

Przedwojenna Warszawa była największym w Europie i drugim na świecie – po Nowym Jorku – centrum żydowskiego życia. W momencie wybuchu drugiej wojny światowej mieszkało tu ok. 370 tys. Żydów, stanowiących blisko 1/3 ogółu ludności miasta. Już na początku drugiej wojny światowej ta liczba znacząco wzrosła na skutek przesiedlenia ludności z ziem włączonych do Trzeciej Rzeszy i innych miast Generalnego Gubernatorstwa. W połowie listopada 1940 r. Niemcy zamknęli bramy getta w Warszawie i odcięli zamkniętych tam ludzi od reszty miasta. Na powierzchni liczącej nieco ponad3 km2, znaleźli się Żydzi nie tylko z Warszawy alei z innych miast, również z zagranicy. Na początku 1941 r. było to już 450 tys. osób. Za opuszczenie wyznaczonego obszaru zamieszkania groziła kara śmierci, podobnie jak za pomoc udzielaną Żydom po tzw. aryjskiej stronie.

Getto warszawskie było największym gettem w okupowanej przez Niemców Europie. Od początku jego istnienia zasadniczymi problemami były: przeludnienie, zła sytuacja sanitarna, niewolnicza praca i eksploatacja ekonomiczna, co powodowało głód i choroby zakaźne. Na skutek tragicznych warunków bytowych doszło do drastycznego wzrostu śmiertelności. Do lipca 1942 r. zmarło w getcie w sumie ok. 92 tys. osób.

Wiosną 1942 r. Niemcy przystąpili do tzw. Akcji Reinhardt, której celem była systematyczna zagłada Żydów na terenie Generalnego Gubernatorstwa. 22 lipca 1942 r. w getcie warszawskim rozpoczęła się tzw. Wielka Akcja, czyli deportacja do obozu zagłady w Treblince, gdzie w ciągu zaledwie dwóch miesięcy zgładzono blisko 300 tys. warszawskich Żydów. Na obszarze zmniejszonego getta pozostało jedynie ok. 60 tys. osób, zatrudnionych w przedsiębiorstwach produkujących na rzecz III Rzeszy lub pozostających w getcie nielegalnie.

Zrozumiawszy zamiary niemieckiego okupanta, Żydzi postanowili podjąć heroiczną walkę. 19 kwietnia 1943 r. wybuchło powstanie w getcie warszawskim. Kiedy Niemcy przystąpili do ostatecznej likwidacji getta, zostali ostrzelani przez grupy Żydowskiej Organizacji Bojowej (ŻOB) i Żydowskiego Związku Wojskowego (ŻZW). 8 maja niemieckie oddziały zniszczyły bunkier przy ul. Miłej 18, w którym ukrywało się dowództwo ŻOB wraz z jej przywódcą Mordechajem Anielewiczem. Datę tę uznaje się za symboliczny koniec powstania, chociaż sporadyczne potyczki trwały nadal. Niemcy systematycznie podpalali dom po domu. Po wysadzeniu Wielkiej Synagogi przy ulicy Tłomackie dowodzący likwidacją getta warszawskiego Jürgen Stroop napisał w raporcie do Heinricha Himmlera: „Nie ma już żydowskiej dzielnicy mieszkaniowej w Warszawie”.

Miła 18 – wykopaliska archeologiczne

Wykopaliska archeologiczne na terenie byłego getta warszawskiego i tzw. Kopca Anielewicza

W czerwcu 2022 roku, u zbiegu ulic Miłej i Dubois, Muzeum Getta Warszawskiego rozpoczęło badania archeologiczne. Odsłonięte zostały piwnice XIX-wiecznych kamienic, które w czasie powstania w getcie były najprawdopodobniej częścią schronu, znanego szerzej jako Bunkier Anielewicza. Na wykopaliskach znaleziono ok. trzy tysiące artefaktów, w tym przedmioty codziennego użytku oraz przedmioty kultowe (np. tefilin, świeczniki szabatowe).

Bunkier Anielewicza przy Miłej 18 to nieistniejący już dziś schron, który znajdował się na rogu ulic Miłej i Dubois w Warszawie. Po ciężkich walkach podczas powstania w getcie warszawskim ukrywali się w nim bojowcy Żydowskiej Organizacji Bojowej (ŻOB). 8 maja 1943 roku zostali osaczeni przez Niemców. Postawieni w sytuacji bez wyjścia i pozbawieni amunicji, nie chcąc oddać się w ręce wroga, kilkudziesięciu z nich popełniło samobójstwo – razem ze swoim dowódcą, Mordechajem Anielewiczem. Po wojnie z inicjatywy Centralnego Komitetu Żydów Polskich w miejscu bunkra usypano kopiec z gruzów okolicznych domów oraz postawiono na jego szczycie pamiątkowy kamień.

7 czerwca 2022 ruszyła kolejna tura badań archeologicznych i wykopalisk prowadzonych na terenie byłego getta przez Muzeum Getta Warszawskiego razem z zespołem naukowców z Christopher Newport University i Akademii im. Aleksandra Gieysztora w Pułtusku – filii AFiB Vistula. Tym razem lokalizacją prac był kwartał ulic Miłej–Dubois–Niskiej–Karmelickiej na warszawskim Muranowie, w bezpośrednim sąsiedztwie tzw. Kopca Anielewicza.

Badania na Miłej mogą w przyszłości stanowić ważny element nauczania o historii getta i mieć wpływ na zmianę naszej dotychczasowej wiedzy o historii powstania w getcie.

MGW_podziemny_Muranow_740x520px-1024x719
MGW_wykopaliska_Mila_740x520px_v2-003-1024x719

Letnie dyżury archeologiczne [LINK]