| Kalendarium

22 lipca 1878

urodził się Janusz Korczak

Pedagog, pisarz, działacz społeczny, pediatra w Szpitalu Bersohnów i Baumanów. Podczas okupacji Korczak prowadził, wraz ze Stefanią Wilczyńską, Dom Sierot, z którego wraz z wychowankami i wychowawczyniami wywieziono go do obozu zagłady w Treblince w 1942 r.

6 stycznia 1888

urodziła się Anna Braude-Hellerowa

Współzałożycielka Towarzystwa Przyjaciół Dzieci, dyrektorka Szpitala Bersohnów i Baumanów. Po włączeniu go do getta prowadziła tam badania nad chorobą głodowej u dzieci. Zginęła z nimi w bunkrze w kwietniu 1943 r.

18 grudnia

urodziła się Rachela Auerbach

Pisarka, historyczka, tłumaczka i psycholożka, w getcie warszawskim kierowała kuchnią ludową i współpracowała z Emanuelem Ringelblumem. Pisała sprawozdania na temat warunków życia w getcie dla Oneg Szabat. Doczekała zakończenia wojny ukrywając się w warszawskim zoo.

19 czerwca 1909

urodziła się Henryka Wanda Łazowertówna

Poetka i działaczka społeczna getta warszawskiego, w którym mieszkała przy ul. Siennej. Autorka znanego wiersza „Mały szmugler”. Opiekowała się gettowymi sierotami, współtworzyła Archiwum Ringelbluma. Zginęła w obozie zagłady w Treblince

15 lutego

urodziła się Irena Sendlerowa, ps. „Jolanta”

Sprawiedliwa wśród Narodów Świata, znana na całym świecie działaczka społeczna i charytatywna, członkini PPS i Rady Pomocy Żydom „Żegota”, która wyprowadziła wiele żydowskich dzieci z warszawskiego getta.

21 marca

urodziła się Adina Blady-Szwajgier

Była łączniczką Żydowskiej Organizacji Bojowej, a przede wszystkim znakomitą lekarką. W marcu 1940 r. rozpoczęła pracę w Szpitalu Bersohnów i Baumanów, którą wspomina w książce „I więcej nic nie pamiętam”.

1 września

wybuch II wojny światowej

Za datę rozpoczęcia II wojny światowej przyjmuje się zbrojną agresję Niemiec na Polskę, której III Rzesza dokonała w porozumieniu z ZSRR. Nalot na Wieluń, ostrzał Westerplatte i obrona Mostów Tczewskich to symboliczne pierwsze akty rozpoczęcia konfliktu.

26 października

zakaz uboju rytualnego

Generalny gubernator okupowanych ziem polskich Hans Frank wprowadza całkowity zakaz uboju rytualnego na terenie Generalnego Gubernatorstwa.

14 czerwca 1940

pierwszy transport do KL Auschwitz

Do niemieckiego obozu koncentracyjnego w Auschwitz trafia pierwszy transport o masowym charakterze – 728 więźniów politycznych z zakładu karnego w Tarnowie. Byli to Polacy i kilku Żydów. Wojnę przeżyło 200 z nich.

2 października

utworzenie getta warszawskiego

Na mocy zarządzenia gubernatora dystryktu warszawskiego Ludwiga Fischera, w stolicy utworzono getto, zmuszając 250 tys. warszawiaków do zmiany miejsca zamieszkania w ciągu kilku tygodni.

16 listopada

zamknięcie granic getta warszawskiego

Granice przebiegały ulicami: Wielką, Bagno, Pl. Grzybowskim, Rynkową, Zimną, Elektoralną, Pl. Bankowym, Tłomackie, Przejazd, Nalewki, granicą Ogrodu Krasińskich, Świętojerską, Freta, Sapieżyńską, Konwiktorską, Stawki, Dziką, Okopową, Towarową, Srebrną i Złotą.

30 stycznia 1941

likwidacja getta w Pruszkowie

Żydzi z pruszkowskiego getta zostali wywiezieni do getta warszawskiego. Pozwolono im zabrać ze sobą jedynie bagaż podręczny. Wszystko, co pozostało po przetransportowanej ludności, zrabowali Niemcy.

2 grudnia

pogrzeb Rozy Simchowicz

Pedagożka i psycholożka nazwana przez Leę Rotkop „najwierniejszą przyjaciółką żydowskiego dziecka”. Urodziła się w 1887 r. w zamożnej rodzinie żydowskiej w Słucku. Ukończyła studia na uniwersytecie i instytucie pedagogicznym im. Jeana-Jacques’a Rousseau w Genewie. Była autorką licznych prac naukowych, wykładowczynią w żydowskim seminarium nauczycielskim w Wilnie, inspektorką w centralnej żydowskiej organizacji szkolnictwa CISZO oraz współredaktorką jej pedagogicznego miesięcznika „Nowa Szkoła”. Po wybuchu II wojny światowej została przesiedlona do warszawskiego getta, gdzie pracowała w oddziale dzieci ulicy powstałym przy Centosie. Zajmowała się również organizacją wydarzeń kulturalnych w jidysz dla dzieci. Choć często opiekowała się dziećmi dotkniętymi epidemicznymi chorobami, odmawiała ustawienia przy swoim biurku oddzielającej od nich barierki. Zaraziła się tyfusem i odmówiła skorzystania z pomocy Jointu, wierząc, że są inni, którzy na nią zasłużyli. Po ciężko przebytej chorobie zmarła pod koniec listopada 1941 r.

8 grudnia

pierwszy transport do obozu Kulmhof

W pierwszym transporcie do obozu Kulmhof w Chełmnie nad Nerem przywieziono Żydów z okolicznych gett. Eksterminacji dokonywano w samochodach – mobilnych komorach gazowych przy użyciu gazu spalinowego. Ciała wywożono do lasu, potem palono w polowych krematoriach.

20 stycznia 1942

konferencja w Wannsee

Przy ulicy Großer Wannsee w Berlinie zorganizowano spotkanie z udziałem m.in. Adolfa Eichmanna i Reinharda Heydricha, podczas którego omówiono szczegóły dotyczące zaplanowanego ludobójstwa ludności żydowskiej. W trakcie trwania dyskusji, Zagłada już się rozgrywała – poprzez przeludnienie, głód oraz epidemie panujące w gettach.

26 stycznia 1942

otwarcie kładki nad Chłodną

W getcie warszawskim Niemcy otworzyli drewniany most dla pieszych, tzw. kładkę nad „aryjską” ulicą Chłodną przy skrzyżowaniu z ul. Żelazną. Łączyła ona tzw. duże i małe getto. Dziś w tym miejscu znajduje się jej symboliczna rekonstrukcja.

27 stycznia 1942

transport z getta tarczyńskiego do warszawskiego

Część Żydów uwięzionych w getcie w Tarczynie przewieziono do Warszawy. Miesiąc później do getta warszawskiego trafili pozostali. Wszyscy zginęli zamordowani w niemieckim nazistowskim obozie zagłady w Treblince.

17 kwietnia 1942

„Krwawy Piątek”

Akcja władz niemieckich wymierzona w osoby podejrzewane o działalność konspiracyjną, związkowców i społeczników w getcie. Represje przeprowadzono siłami żandarmerii i policji SS, gestapo oraz funkcjonariuszy Żydowskiej Służby Porządkowej. Zamordowano 52 osoby.

19 czerwca 1942

internowanie Mary Berg na Pawiaku

Autorka „Dziennika z getta warszawskiego”, wydanego po raz pierwszy w Nowym Jorku w 1945 r. W getcie mieszkała m.in. przy ul. Siennej. Na Pawiaku została internowana wraz z innymi Żydami-obywatelami USA i Wielkiej Brytanii. Dotarła z rodziną do Nowego Jorku w 1944 r.

22 lipca 1942

początek tzw. Wielkiej Akcji

Akcja likwidacyjna przeprowadzona przez Niemców w getcie warszawskim, podczas której wywieziono do obozu zagłady w Treblince ok. 265 tys. Żydów, co stanowiło 75 procent ludności getta. Na miejscu zamordowano ok. 10 tys. Akcja zakończyła się 21 września.

23 lipca 1942

śmierć Adama Czerniakowa

Inżynier, działacz społeczny, oświatowy i gospodarczy, prezes warszawskiego Judenratu w latach 1939-42. W dniu rozpoczęcia tzw. Wielkiej Akcji odmówił Niemcom podpisania obwieszczenia o „przymusowym wysiedleniu Żydów”. Następnego – popełnił samobójstwo.